Chiết xuất lá mâm xôi: Thành phần tiềm năng trong mỹ phẩm sạch
Lá mâm xôi (Rubus idaeus leaf) không chỉ là phần phụ của cây. Với thành phần sinh học phong phú, đặc biệt giàu flavonoid và tannin, chiết xuất từ lá mâm xôi đang mở ra nhiều hướng ứng dụng mới trong chăm sóc da ở các công thức mỹ phẩm thiên nhiên và dược mỹ phẩm.
Lá mâm xôi là gì?
Lá mâm xôi (tên khoa học: Rubus idaeus leaf) là phần lá của cây mâm xôi đỏ – một loài thực vật có nguồn gốc từ vùng ôn đới thuộc châu Âu, Bắc Mỹ và châu Á. Cây thuộc họ Hoa hồng, cùng họ với dâu tây và hoa hồng. Trong khi quả mâm xôi (raspberry) nổi tiếng với giá trị dinh dưỡng cao, thì lá của cây mâm xôi cũng là một phần dược liệu quý, được sử dụng lâu đời trong y học cổ truyền phương Tây với tên gọi "trà lá mâm xôi".
Thành phần hoạt tính của lá mâm xôi (Rubus idaeus leaf)
Chiết xuất lá mâm xôi (Rubus idaeus leaf extract) thu được qua phương pháp sử dụng dung môi nước hoặc cồn sinh học chứa nhiều hợp chất thực vật có hoạt tính sinh học mạnh, nổi bật như:
- Flavonoid (quercetin, kaempferol, quercitrin...): Nhóm polyphenol chính, chống oxy hóa, giảm viêm, bảo vệ tế bào và hỗ trợ làm sáng da.
- Tannin: đóng vai trò làm se bề mặt da, kháng khuẩn nhẹ và làm dịu kích ứng
- Vitamin và khoáng chất: nuôi dưỡng và phục hồi các mô biểu bì.
- Axit ellagic và các dẫn xuất phenolic khác: Chống oxy hóa mạnh, hỗ trợ bảo vệ da trước tia UV và ô nhiễm môi trường.
- Monoterpen dễ bay hơi (α-pinene, limonene, sabinene, myrcene...): Có hiệu quả kháng viêm, làm dịu da và chống oxy hóa nhẹ.
Cơ chế tác động sinh học trên da
Cơ chế làm sáng và đều màu da
Cơ chế làm sáng và đều màu da
Một số polyphenol (đặc biệt là ellagic axit) trong lá mâm xôi được chứng minh có khả năng ức chế hoạt động của enzyme tyrosinase, enzyme chính tham gia vào quá trình tổng hợp melanin (sắc tố gây sạm da, thâm nám). Nhờ đó, giảm sự hình thành các đốm nâu và hỗ trợ làm sáng vùng da không đều màu.
Chống oxy hóa và bảo vệ tế bào da
Chống oxy hóa và bảo vệ tế bào da
Một trong những công dụng nổi bật của chiết xuất lá mâm xôi (Rubus idaeus leaf extract) là khả năng chống oxy hóa mạnh mẽ và bảo vệ da khỏi tác hại của tia UV.
Khi da tiếp xúc với tia UVB, cơ thể sẽ tạo ra rất nhiều gốc tự do - nguyên nhân khiến tế bào melanocyte bị kích thích sản sinh melanin bất thường và đẩy nhanh quá trình lão hóa da.
Chiết xuất lá mâm xôi giúp trung hòa các gốc tự do này bằng cách kích hoạt hệ thống bảo vệ tự nhiên trong tế bào, điển hình là con đường NRF-2, từ đó tăng sản sinh các enzyme chống oxy hóa. Tác động này giúp ngăn ngừa tình trạng da xỉn màu do stress oxy hóa, ánh nắng, ô nhiễm.
Chiết xuất này có thể kích thích sản sinh tiền collagen tuýp I thông qua đường truyền tín hiệu TGF‑β/Smad, một yếu tố then chốt giúp da giữ được cấu trúc săn chắc và đàn hồi. Nhờ đó, làn da được bảo vệ tốt hơn trước tia UV, đồng thời được phục hồi từ bên trong, giúp làm chậm quá trình lão hóa hiệu quả.
Kháng viêm và làm dịu da nhạy cảm
Kháng viêm và làm dịu da nhạy cảm
Chiết xuất lá mâm xôi (Rubus idaeus leaf extract) được xem là một hoạt chất “anti-redness” tự nhiên nhờ khả năng kháng viêm mạnh mẽ và làm dịu da hiệu quả.
- Thành phần polyphenol trong chiết xuất giúp ức chế các cytokine gây viêm từ đó giảm tình trạng sưng đỏ và viêm nhiễm trên da.
- Sesquiterpene β‑caryophyllene điều hòa miễn dịch tại mô da, hỗ trợ làm dịu vùng da đang nhạy cảm hoặc tổn thương do các tác nhân bên ngoài.
Nhờ vào những cơ chế này, chiết xuất lá mâm xôi đặc biệt phù hợp với làn da mụn viêm, da nhạy cảm, da dễ kích ứng do tác động từ môi trường như nắng, gió, ô nhiễm, cũng như các tình trạng da mãn tính như chàm (eczema), rosacea.
Se khít lỗ chân lông và cân bằng dầu nhờn
Se khít lỗ chân lông và cân bằng dầu nhờn
Chiết xuất lá mâm xôi (Rubus idaeus leaf extract) giúp cải thiện tình trạng lỗ chân lông to và da dầu nhờ vào hàm lượng cao các hợp chất tannin – một nhóm polyphenol có đặc tính làm se (astringent) tự nhiên.
Tannin có khả năng tương tác với protein trên bề mặt biểu bì, từ đó làm co nhẹ các mô da và khiến lỗ chân lông trông nhỏ lại.Các hoạt chất chống oxy hóa và kháng viêm trong chiết xuất, đặc biệt là flavonoid và ellagitannin, hỗ trợ điều hòa hoạt động tuyến bã nhờn, giảm tình trạng tiết dầu quá mức.
Một số monoterpen dễ bay hơi có mặt trong chiết xuất còn có đặc tính kháng khuẩn nhẹ và làm sạch dịu nhẹ, góp phần ngăn ngừa tình trạng tắc nghẽn lỗ chân lông.
Bảo vệ và phục hồi hàng rào da
Bảo vệ và phục hồi hàng rào da
Nhờ hàm lượng cao các polyphenol, đặc biệt là ellagic acid và flavonoid, với khả năng chống oxy hóa mạnh mẽ và bảo vệ lipid biểu bì khỏi tổn thương do oxy hóa, chiết xuất lá mâm xôi (Rubus idaeus leaf extract) giúp củng cố lớp màng axit mantle, một phần thiết yếu của hàng rào bảo vệ da.
Lớp màng này đóng vai trò quan trọng trong việc giữ nước và ngăn vi khuẩn xâm nhập, từ đó hỗ trợ hiệu quả trong các sản phẩm dưỡng ẩm cho da nhạy cảm, da tổn thương hoặc sau điều trị.
Hiệu quả kiểm nghiệm của chiết xuất lá mâm xôi
1. Cải thiện kết cấu da và thu nhỏ lỗ chân lông
Sản phẩm chứa 3% chiết xuất lá mâm xôi cho thấy hiệu quả làm mịn da và thu nhỏ lỗ chân lông, giúp cải thiện kết cấu da rõ rệt sau 56 ngày sử dụng.
Kết quả:
- Lỗ chân lông: Giảm -11.3% so với ngày đầu tiên, giảm -8% so với nhóm không dùng giả dược (placebo)
- Mịn da (smoothness): Tăng +9% so với ngày đầu tiên, tăng +10% so với placebo
Làn da trở nên mịn màng hơn và lỗ chân lông ít thấy rõ hơn, thể hiện khả năng tái cấu trúc bề mặt da và phục hồi tế bào mạnh mẽ.
2. Làm sáng da và đều màu da
Trong một nghiên cứu lâm sàng trên 62 phụ nữ (40–70 tuổi) có làn da xỉn màu và xuất hiện đốm sắc tố, việc sử dụng 3% chiết xuất lá mâm xôi trong 56 ngày đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc cải thiện tình trạng không đồng đều sắc tố da (pigmentary heterogeneity).
Kết quả (Hình bên dưới)
- Giảm -10.6% so với ngày đầu
- Giảm -10.1% so với placebo
- Tối đa giảm -24% không đồng đều sắc tố
3. Giảm sản xuất melanin
Một nghiên cứu ex vivo trên mô da người cho thấy 3% chiết xuất lá mâm xôi có khả năng giảm đáng kể sự tích tụ melanin, ngay cả khi da bị kích thích tăng sắc tố bởi cocktail α-MSH và endothelin-1 (hai chất thường liên quan đến tình trạng tăng sắc tố da).
Kết quả sau 9 ngày sử dụng (Hình bên dưới):
- Melanin tăng mạnh 54% nếu không được chăm sóc
- Nếu chỉ dùng sản phẩm thông thường (placebo): melanin giảm nhẹ 18%
- Nhưng khi dùng 3% chiết xuất lá mâm xôi: lượng melanin giảm đến 47%, hiệu quả vượt trội
Ứng dụng thực tế trong công thức mỹ phẩm của chiết xuất lá mâm xôi
Tính an toàn và khả năng kết hợp
Theo khảo sát từ cơ sở dữ liệu SkinSAFE, chiết xuất này được phân loại là lành tính, ít gây kích ứng, phù hợp cả khi sử dụng trên vùng da nhạy cảm như mí mắt hoặc trẻ em
Lưu ý: Với nồng độ cao, tannin trong chiết xuất có thể gây khô nhẹ trên da khô hoặc làn da mất nước.
Chiết xuất có thể kết hợp hiệu quả với các hoạt chất phổ biến trong mỹ phẩm như:
- Niacinamide: Điều tiết dầu, mờ thâm, sáng da
- Panthenol (Vitamin B5): Dưỡng ẩm sâu, phục hồi da
- Aloe vera: Làm dịu da, giảm kích ứng, phục hồi
- Hyaluronic axit: Giữ nước, cải thiện độ đàn hồi
- Tinh dầu tràm trà, đặc biệt có ích cho da mụn, bởi khả năng kháng khuẩn và giảm viêm nhẹ.
Tài liệu tham khảo
[1] Gao, W., Wang, Y.-S., Hwang, E., Lin, P., Bae, J., Seo, S. A., Yan, Z., & Yi, T.-H. (2018). Rubus idaeus L. (red raspberry) blocks UVB-induced MMP production and promotes type I procollagen synthesis via inhibition of MAPK/AP-1, NF-κB and stimulation of TGF-β/Smad, Nrf2 in normal human dermal fibroblasts. Journal of Photochemistry and Photobiology B: Biology, 185, 241–253.
[2] Gu, I., Brownmiller, C., Stebbins, N. B., Mauromoustakos, A., Howard, L., & Lee, S.-O. (2020). Berry phenolic and volatile extracts inhibit pro-inflammatory cytokine secretion in LPS-stimulated RAW264.7 cells through suppression of NF-κB signaling pathway. Antioxidants, 9(9), 871.
[3] Bernjak, B., & Kristl, J. (2021). A review of tannins in berries. Agricultura, 17(1–2), 27–36.
[4] De Santis, D., Carbone, K., Garzoli, S., Laghezza Masci, V., & Turchetti, G. (2022). Bioactivity and chemical profile of Rubus idaeus L. leaves steam-distillation extract. Foods, 11(10), 1455.



