Zeaxanthin

Chiết xuất từ cúc vạn thọ

Zeaxanthin: Bảo vệ toàn diện cho da và mắt từ bên trong

Zeaxanthin là chất chống oxy hóa mạnh, nổi tiếng trong bảo vệ mắt và ngày càng được quan tâm với vai trò cải thiện sức khỏe làn da, từ chống tia UV, ánh sáng xanh đến hỗ trợ duy trì độ ẩm, độ đàn hồi và làm chậm quá trình lão hóa.

Zeaxanthin là gì?

Zeaxanthin là một loại carotenoid thuộc nhóm xanthophyll (một sắc tố thực vật tự nhiên mang màu vàng cam rực rỡ), xuất hiện nhiều ở nhiều loại rau xanh như cải bó xôi, cải xoăn, ớt chuông… nhưng đột phá lớn nhất đến từ hoa cúc vạn thọ (Tagetes erecta).

Trong cơ thể, Zeaxanthin không chỉ tập trung ở điểm vàng của mắt mà còn được tích hợp vào màng tế bào, đặc biệt là màng của các tế bào thần kinh và võng mạc.

Với cấu trúc phân tử có cả phần kỵ nước và ưa nước, Zeaxanthin được chèn trực tiếp vào lớp phospholipid kép của màng tế bào. Tại đây, nó đóng vai trò như một chất ổn định màng, giúp tăng độ bền vững và tính linh hoạt của màng trước các tác nhân oxy hóa.

Nhờ đặc tính chống oxy hóa mạnh, Zeaxanthin giúp ngăn chặn sự peroxid hóa lipid, một quá trình gây hại nghiêm trọng đến cấu trúc và chức năng của tế bào, đặc biệt là trong môi trường có cường độ ánh sáng cao như mắt.

Hình: Sơ đồ mô tả vị trí của carotenoid, vitamin E (tocopherol) và cholesterol trong màng sinh học.

Tập trung tại điểm vàng, bảo vệ “tấm lọc” tự nhiên

Zeaxanthin là một carotenoid tập trung chủ yếu tại điểm vàng và võng mạc – khu vực then chốt trong việc tiếp nhận và xử lý hình ảnh.

Tại đây, Zeaxanthin hoạt động như một bộ lọc quang học tự nhiên, đặc biệt hấp thụ mạnh ánh sáng xanh nằm trong dải bước sóng 400–500nm. Đây là loại ánh sáng năng lượng cao phát ra từ màn hình kỹ thuật số, đèn LED và ánh nắng mặt trời, vốn được chứng minh có thể gây tổn thương oxy hóa lên tế bào thần kinh thị giác nếu tiếp xúc kéo dài.

Nhờ khả năng hấp thụ chọn lọc này, Zeaxanthin giúp làm giảm tác động của ánh sáng gây hại, từ đó bảo vệ võng mạc, làm chậm tiến trình thoái hóa điểm vàng và hỗ trợ duy trì thị lực theo thời gian.

Chống oxy hóa mạnh mẽ

Zeaxanthin là một chất chống oxy hóa mạnh, nổi bật với khả năng trung hòa các gốc tự do hiệu quả vượt trội so với nhiều chất chống oxy hóa thông thường.

Nhờ đặc tính này, zeaxanthin giúp bảo vệ toàn diện các cấu trúc quan trọng của mắt như giác mạc, thủy tinh thể và đặc biệt là vùng điểm vàng của võng mạc khỏi tổn thương do stress oxy hóa – yếu tố then chốt gây nên các bệnh lý mắt mạn tính như đục thủy tinh thể hay thoái hóa điểm vàng do tuổi tác

Cải thiện mật độ sắc tố võng mạc

Zeaxanthin cùng với lutein tham gia cấu tạo nên lớp sắc tố điểm vàng – một hàng rào sinh học tự nhiên có chức năng lọc ánh sáng xanh năng lượng cao.

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng việc bổ sung zeaxanthin và lutein có thể làm tăng mật độ sắc tố điểm vàng (MPOD) – một chỉ dấu sinh học phản ánh mức độ bảo vệ của võng mạc.

Tăng MPOD giúp bảo vệ cấu trúc võng mạc khỏi tổn thương quang học, đóng vai trò như một yếu tố dự phòng chiến lược trong bảo vệ thị giác dài hạn.

Nghiên cứu chỉ ra rằng bổ sung ≥20 mg lutein + zeaxanthin/ngày trong 3–12 tháng có thể tăng mật độ sắc tố điểm vàng ~ 0,11 OD. Đồng nghĩa sắc tố điểm vàng dày hơn, giúp võng mạc được bảo vệ hiệu quả khỏi ánh sáng xanh và stress oxy hóa, từ đó bảo vệ mắt lâu dài. [2]

Hỗ trợ ngăn ngừa bệnh lý mắt

Thoái hóa điểm vàng do tuổi tác: Zeaxanthin giảm tỉ lệ AMD tiến triển đến giai đoạn giảm thị lực nghiêm trọng.
Đục thủy tinh thể: Zeaxanthin giúp cải thiện khả năng chống oxy hóa, giảm hình thành protein bị biến tính trong thủy tinh thể.
Chứng khô mắt, hội chứng thị giác màn hình: giảm mỏi mắt, nhức mắt, kích ứng khi phải nhìn lâu màn hình.

Vì sao Zeaxanthin quan trọng với sức khỏe da?

Ngoài vai trò nổi bật trong việc bảo vệ võng mạc, Zeaxanthin cũng được chứng minh là có tác dụng bảo vệ làn da khỏi tác hại của tia UV, giảm sự hình thành nếp nhăn và cải thiện màu da.

1. Chống tia UV, bảo vệ da khỏi ánh nắng mặt trời

Zeaxanthin có khả năng hấp thụ ánh sáng xanh và tia UV từ đó giúp giảm cháy nắng, bảo vệ DNA khỏi tổn thương do tia cực tím, ngăn phá hủy collagen và elastin

Kết hợp Lutein và Zeaxanthin isomer (L/Zi) trong 12 tuần đã giúp cải thiện độ ẩm, độ đàn hồi và bảo vệ da khỏi tia UV ở phụ nữ trung niên khỏe mạnh. Chỉ số MED (liều gây đỏ da tối thiểu) phản ánh khả năng chống nắng tự nhiên của da đã tăng đáng kể ở nhóm này, gấp đôi với nhóm giả dược. (Hình bên)

2. Làm sáng da, cải thiện sắc tố và đồng đều màu da

Cơ chế tác động:
Tyrosinase là enzyme quan trọng khởi đầu quá trình tổng hợp melanin – sắc tố gây thâm nám và đốm nâu. Zeaxanthin có khả năng ức chế hoạt động của tyrosinase, giúp giảm tổng hợp melanin và đồng thời ổn định màng tế bào, tăng cường hàng rào bảo vệ, độ ẩm da và chống oxy hóa.

Bảng nghiên cứu đã cho thấy sau 12 tuần bổ sung Lutein/Zeaxanthin (L/Zi), có sự gia tăng đáng kể về chỉ số L* (độ sáng da) và ITA° (Chỉ số khoa học dùng để đánh giá màu sắc của da, đặc biệt là độ sáng và độ đồng đều của tông da), đồng thời ghi nhận sự giảm rõ rệt tình trạng da xỉn màu so với mức ban đầu

Kí hiệu: b* (màu vàng xỉn)

3. Giảm dấu hiệu lão hóa da

Cải thiện độ ẩm: Zeaxanthin giúp tăng cường khả năng giữ nước tại lớp biểu bì, từ đó làm giảm tình trạng khô da do môi trường.
Tăng độ đàn hồi và giảm nếp nhăn nhỏ: Một nghiên cứu cho thấy, sau 12 tuần bổ sung kết hợp Lutein và Zeaxanthin, độ đàn hồi của da tăng đáng kể (+0.019 µm). Kết quả này cho thấy da trở nên săn chắc hơn, giảm tình trạng chảy xệ, đồng thời mềm mại hơn và giảm rõ các nếp nhăn nhỏ.

Nghiên cứu AREDS2 về Zeaxanthin cho bệnh thoái hoá điểm vàng do tuổi tác

AREDS2 (Age-Related Eye Disease Study 2) là một nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn do Viện Mắt Quốc gia Hoa Kỳ (NEI – National Eye Institute) thực hiện. Đây được xem là một trong những nghiên cứu nền tảng và có ảnh hưởng sâu rộng trong lĩnh vực nhãn khoa, đặc biệt liên quan đến phòng ngừa và kiểm soát các bệnh lý thoái hóa điểm vàng do tuổi tác (AMD).

Kết quả chính của AREDS2 liên quan đến Zeaxanthin

Trong nghiên cứu AREDS2, hơn 4.000 người tham gia đã được theo dõi trong 5 năm khi sử dụng công thức bổ sung chứa 10 mg Lutein và 2 mg Zeaxanthin mỗi ngày. Kết quả cho thấy:

Giảm 10% nguy cơ AMD tiến triển ở nhóm bổ sung Lutein + Zeaxanthin so với nhóm không bổ sung thêm
Ở nhóm người có lượng lutein + Zeaxanthin trong khẩu phần ăn thấp nhất, việc bổ sung giúp giảm 26% nguy cơ tiến triển của AMD thể nặng. Điều này cho thấy nhóm thiếu hụt carotenoid từ thực phẩm sẽ hưởng lợi lớn từ bổ sung.
Khi so sánh trực tiếp giữa hai nhóm bổ sung Lutein + Zeaxanthin và Beta-carotene, nhóm sử dụng Lutein + Zeaxanthin có tỷ lệ mắc AMD tiến triển thấp hơn 10%. Quan trọng hơn, Beta-carotene được phát hiện làm tăng nguy cơ ung thư phổi ở người hút thuốc, trong khi Lutein + Zeaxanthin không gây ra rủi ro này.

Liều dùng của Zeaxanthin

2 mg/ngày: Liều phổ biến trong nhiều sản phẩm, được xem là an toàn và bắt đầu mang lại lợi ích tiềm năng.
10 mg/ngày: Liều thường dùng trong nghiên cứu AREDS2 (kết hợp với 10 mg Lutein) được chứng minh giúp tăng mật độ sắc tố hoàng điểm và cải thiện sức khỏe mắt.
Theo EFSA cho thấy liều Zeaxanthin đến hơn 53 mg/ngày (tương ứng ~0.75 mg/kg/ngày) là an toàn trong thời gian lên tới 6 tháng, chưa ghi nhận tác dụng phụ nghiêm trọng nào.

Ứng dụng phổ biến của Zeaxanthin

Viên nhộng/mềm

Dạng phổ biến nhất, đôi khi bổ sung thêm vitamin để tăng cường hiệu quả bảo vệ mắt và chống oxy hóa.

Nước uống/si rô

Dạng này thường kết hợp với các chiết xuất thảo dược, vị dễ uống, phù hợp với cả người lớn tuổi và trẻ em.

Tinh chất

Nhỏ trực tiếp lên salad, thực phẩm,… cho người muốn bổ sung hàng ngày mà không dùng viên uống.

Viên uống làm đẹp

Zeaxanthin kết hợp với collagen peptides, vitamin C, ceramide… giúp dưỡng da từ bên trong.

Bột pha nước

Dạng mix hương trái cây, thường đi kèm các hoạt chất “chống nắng nội sinh” hoặc chiết xuất nho đỏ.

Sản phẩm bôi ngoài (ít phổ biến)

Serum chống nắng hoặc kem dưỡng có chứa Zeaxanthin, hỗ trợ chống nắng tự nhiên và dưỡng da dịu nhẹ.