Lutein là gì ?
Lutein là một hợp chất thuộc nhóm carotenoid – sắc tố tự nhiên tạo màu vàng và cam trong nhiều loại thực vật. Trong tự nhiên, lutein được tìm thấy với hàm lượng cao nhất trong hoa cúc vạn thọ (Tagetes erecta) – một nguồn nguyên liệu phổ biến để chiết xuất lutein dùng trong công nghiệp thực phẩm và thực phẩm chức năng (Rao & Rao, 2007).
Lutein có công thức hóa học C₄₀H₅₆O₂, thuộc nhóm xanthophylls – một nhánh carotenoid có chứa oxy. Đây là chất chống oxy hóa tan trong chất béo, có khả năng trung hòa các gốc tự do và giảm stress oxy hóa trong cơ thể.
Cơ thể người không thể tự tổng hợp lutein, vì vậy cần bổ sung thông qua chế độ ăn hoặc thực phẩm bổ sung. Ngoài cúc vạn thọ, lutein còn có mặt trong các loại rau lá xanh đậm như cải xoăn, rau bina, súp lơ xanh, rau khoai lang, cùng các loại trái cây và rau củ màu vàng, cam như cà rốt, ngô và ớt. Lòng đỏ trứng cũng là một nguồn lutein dễ hấp thu nhờ chứa chất béo tự nhiên.
Vai trò của Lutein đối với sức khỏe
Lutein trong Cúc vạn thọ mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe. Dưới đây là một vài công dụng đối với sức khỏe:
Tăng cường sức khỏe mắt
Tăng cường sức khỏe mắt
Lutein là một trong những carotenoid chính tích tụ tại võng mạc, đặc biệt là vùng điểm vàng, nơi chịu ảnh hưởng nhiều bởi ánh sáng xanh và stress oxy hóa.Theo kết quả từ nghiên cứu AREDS2 (Age-Related Eye Disease Study 2) do Viện Mắt Quốc gia Hoa Kỳ thực hiện, việc bổ sung lutein kết hợp với zeaxanthin có thể giúp giảm tới 25% nguy cơ tiến triển thoái hóa điểm vàng thể nặng trong vòng 5 năm, ở những người đã có bệnh lý này từ trước.
Tuy nhiên, hiệu quả phòng ngừa với người chưa mắc bệnh vẫn chưa được ghi nhận rõ ràng (Age-Related Eye Disease Study Research Group, 2013).Ngoài ra, với tính chất là chất chống oxy hóa, lutein có thể giúp làm giảm viêm và giảm stress oxy hóa ở mắt – những yếu tố liên quan đến nhiều bệnh lý mắt khác như tăng nhãn áp, bệnh võng mạc do đái tháo đường hay thoái hóa điểm vàng.
Sức khỏe tim mạch
Sức khỏe tim mạch
Bên cạnh vai trò trong việc bảo vệ mắt, lutein còn mang lại nhiều lợi ích cho tim mạch. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng nồng độ lutein cao trong máu có liên quan đến việc giảm nguy cơ mắc bệnh tim.Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc bổ sung 20 mg lutein mỗi ngày trong vòng 3 tháng giúp làm giảm đáng kể các chỉ số cholesterol và triglyceride, đồng thời cân bằng lipid trong máu. Những thay đổi tích cực này góp phần làm giảm nguy cơ xơ vữa động mạch (Kim et al., 2017).
Bên cạnh đó, lutein còn có khả năng chống viêm và giảm stress oxy hóa. Nhờ đó, lutein giúp cải thiện chức năng nội mô mạch máu, hỗ trợ lưu thông máu hiệu quả hơn và tăng cường sức khỏe tim tổng thể (Loane et al., 2018).
Hỗ trợ điều trị ung thư
Hỗ trợ điều trị ung thư
Lutein được biết đến không chỉ nhờ khả năng chống oxy hóa mạnh mà còn bởi tiềm năng hỗ trợ phòng ngừa một số loại ung thư. Nhiều nghiên cứu cho thấy, chế độ ăn giàu lutein – kết hợp với rau củ và trái cây nhiều sắc tố – có liên quan đến việc giảm nguy cơ mắc ung thư tuyến tụy (Nöthlings et al., 2005).
Ngoài ra, lutein cùng các carotenoid khác như zeaxanthin, beta-carotene… cũng cho thấy hiệu quả tích cực trong việc giảm nguy cơ ung thư vú và ung thư vùng đầu – mặt – cổ (Fink et al., 2006).
Cải thiện trí nhớ
Cải thiện trí nhớ
Lutein không chỉ tốt cho mắt mà còn có vai trò quan trọng với sức khỏe não bộ. Nhiều nghiên cứu cho thấy nồng độ lutein cao trong cơ thể có thể giúp tăng cường trí nhớ, khả năng nhận thức và giảm nguy cơ thoái hóa thần kinh ở người lớn tuổi.
Đặc biệt, khi bổ sung 10mg lutein mỗi ngày cùng với zeaxanthin và meso-zeaxanthin trong vòng một năm, người tham gia nghiên cứu đã ghi nhận sự cải thiện đáng kể về trí nhớ (Nolan et al., 2015).
Bảo vệ làn da
Bảo vệ làn da
Lutein còn mang đến lợi ích cho làn da, đặc biệt là khả năng chống lão hóa và giảm tác hại từ tia cực tím (UV). Mặc dù mới được quan tâm trong lĩnh vực da liễu gần đây, nhưng một số nghiên cứu đã cho thấy hiệu quả tích cực.
Cụ thể, trong một nghiên cứu trên chuột, chế độ ăn bổ sung 0,4% lutein và zeaxanthin trong 2 tuần giúp giảm đáng kể tình trạng viêm da do tia UV gây ra, so với nhóm chỉ bổ sung 0,04% (Goralczyk, 2009).
Sử dụng Lutein đúng cách
Hiện nay, các nghiên cứu vẫn chưa thống nhất về liều lượng Lutein và Zeaxanthin cần thiết mỗi ngày. Có hai phương pháp phổ biến để bổ sung Lutein:
- Qua thực phẩm tự nhiên giàu Lutein như rau bina, cải xoăn, lòng đỏ trứng, bắp ngô…
- Thông qua thực phẩm chức năng với hàm lượng Lutein đã được chuẩn hóa.
Khi chế biến thực phẩm giàu Lutein, nên hạn chế nấu ở nhiệt độ quá cao vì có thể làm giảm lượng carotenoid tự nhiên. Dù vậy, so với ăn sống, thực phẩm được nấu chín vẫn giúp cơ thể hấp thu Lutein tốt hơn, nhờ vào việc phá vỡ cấu trúc thực vật giúp giải phóng hoạt chất dễ dàng hơn.
Liều dùng
Theo đánh giá của một số tổ chức khoa học độc lập, mức tiêu thụ lutein được xem là an toàn (OSL – Observed Safe Level) là 20 mg/ngày (Hathcock et al., 2005).
Dù một số nghiên cứu đã sử dụng liều cao hơn mà không ghi nhận tác dụng phụ nghiêm trọng, vẫn chưa có đủ dữ liệu để khẳng định mức độ an toàn lâu dài khi vượt quá ngưỡng này (Johnson, 2014).Hiện tại, FDA Hoa Kỳ và EFSA Châu Âu chưa phân loại lutein là vi chất dinh dưỡng thiết yếu, và cũng chưa ban hành mức tiêu thụ tối đa khuyến nghị (Johnson, 2014).
Bạn nên bắt đầu dùng lutein ở độ tuổi nào?
Không có độ tuổi cụ thể nào mà người ta phải bắt đầu dùng lutein, vì lợi ích của nó kéo dài suốt cuộc đời.
Ứng dụng phổ biến của chiết xuất cúc vạn thọ
Mỹ phẩm
Bổ sung vào kem dưỡng, serum, mặt nạ để bảo vệ da khỏi ánh sáng xanh và tác nhân môi trường, đồng thời chống oxy hóa.
Làm thuốc
Lutein được dùng trong viên uống bổ mắt, hỗ trợ phòng ngừa bệnh về mắt và cải thiện chức năng nhận thức.
Tính tương tác
Cho đến nay chưa có ghi nhận tương tác đáng kể giữa lutein và các loại thuốc, vì lutein không ảnh hưởng đến dược động học của hầu hết các thuốc thông dụng.Tuy nhiên, lutein có thể tương tác với một số carotenoid khác, đặc biệt là beta-carotene:
- Khi dùng đồng thời, lutein có thể làm giảm khả năng hấp thụ beta-carotene, với mức giảm tích lũy huyết thanh (AUC) của beta-carotene xuống còn 54–61% so với dùng riêng (Kostic, 1995).
- Ngược lại, beta-carotene cũng có thể làm giảm hấp thu lutein trong một số trường hợp (Kostic, 1995).
Trích dẫn:
[1] Rao, A. V., & Rao, L. G. (2007). Carotenoids and human health. Pharmacological Research, 55(3), 207–216. https://doi.org/10.1016/j.phrs.2007.01.012
[2] Age-Related Eye Disease Study 2 Research Group. (2013). Lutein + zeaxanthin and omega-3 fatty acids for age-related macular degeneration: The Age-Related Eye Disease Study 2 (AREDS2) randomized clinical trial. JAMA, 309(19), 2005–2015. https://doi.org/10.1001/jama.2013.4997
[3] Kim, J. E., Clark, R. M., & Fernandez, M. L. (2017). Nutrition Research and Practice, 11(2), 105–111. https://doi.org/10.4162/nrp.2017.11.2.105
[4] Loane, E., Nolan, J. M., & Beatty, S. (2018). Ophthalmic and Physiological Optics, 38(1), 1–12. https://doi.org/10.1111/opo.12427
[5] Nöthlings, U., et al. (2005). Intake of vegetables, fruits, and related nutrients and the risk of pancreatic cancer in the multiethnic cohort study. American Journal of Epidemiology, 162(12), 1195–1205. https://doi.org/10.1093/aje/kwi340
[6] Fink, B. N., et al. (2006). Dietary carotenoids and the risk of breast cancer in the Carolina Breast Cancer Study. American Journal of Epidemiology, 163(2), 116–124. https://doi.org/10.1093/aje/kwj023
[7] Nolan, J. M., et al. (2015). The impact of supplemental macular carotenoids in Alzheimer's disease: A randomized clinical trial. Journal of Alzheimer's Disease, 44(4), 1157–1169. https://doi.org/10.3233/JAD-142295
[8] Goralczyk, R. (2009). Beta-carotene and other carotenoids as antioxidants. Clinics in Dermatology, 27(2), 195–201. https://doi.org/10.1016/j.clindermatol.2008.01.002
[9] Walk, A. M., Khan, N. A., Barnett, S. M., Raine, L. B., Moulton, C. J., Cohen, N. J., ... & Hammond, B. R. (2017). The role of retinal carotenoids and age on neuroelectric indices of attentional control among early to middle-aged adults. Frontiers in Aging Neuroscience, 9, 183. https://doi.org/10.3389/fnagi.2017.00183
[10] Ma, L., Lin, X. M. (2010). Effects of lutein and zeaxanthin on aspects of eye health. Journal of the Science of Food and Agriculture, 90(1), 2–12. https://doi.org/10.1002/jsfa.3785
[11] Renzi-Hammond, L. M., & Hammond, B. R. (2016). The effects of lutein and zeaxanthin supplementation on cognitive function in older adults: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. The American Journal of Clinical Nutrition, 103(3), 681–687. https://doi.org/10.3945/ajcn.115.120873
[12] Hathcock, J. N., Shao, A., Vieth, R., & Heaney, R. (2005). Risk assessment for vitamin D. The American Journal of Clinical Nutrition, 85(1), 6–18. https://doi.org/10.1093/ajcn/85.1.6
[13] Johnson, E. J. (2014). Role of lutein and zeaxanthin in visual and cognitive function throughout the lifespan. Nutrition Reviews, 72(9), 605–612. https://doi.org/10.1111/nure.12133
[14] Kostic, D., White, W. S., & Olson, J. A. (1995). Intestinal absorption, serum clearance, and interactions between lutein and beta-carotene when administered to human adults in separate or combined oral doses. The American journal of clinical nutrition, 62(3), 604-610. https://doi.org/10.1093/ajcn/62.3.604